W ostatnich latach w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że gminy, wypełniając swój obowiązek, o którym mowa w art. 11a ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie zwierząt, czyli zapewniając zwierzętom miejsce w schronisku, mogą (i jednocześnie muszą) skorzystać z placówki „o kwalifikowanych prawnie cechach”, nie mogąc jej samowolnie zastąpić takimi instytucjami jak np. dom tymczasowy, przytulisko, hotel dla zwierząt. Takie podmioty nie są bowiem – formalnie – uznane za „schronisko dla zwierząt” (tak m.in. NSA w wyroku z 28.06.2018 r., sygn. akt II OSK 3227/17, LEX nr 2523700).

Taki pogląd ma – w obowiązującym jeszcze na ten moment stanie prawnym – swoje oczywiste plusy. Chodzi o zapewnienie zwierzętom bezdomnym opieki w miejscu, które jest nadzorowane i spełnia określone wymogi weterynaryjne.

Niestety, w praktyce stanowisko to okazało się również posiadać wady. W Polsce nie ma bowiem wystarczającej liczby schronisk, zwłaszcza takich, które byłyby przystosowane do opieki nad kotami. Gminy, natomiast, przyjmując programy opieki nad zwierzętami bezdomnymi, nie mogły wskazać innych placówek, choćby – w praktyce – zapewniana w nich opieka nad zwierzętami miała spełniać najwyższe z możliwych standardy dobrostanowe. Próby przekazania tego zadania do realizacji podmiotom nieprowadzącym „schroniska dla zwierząt” kończyły się natomiast stwierdzaniem nieważności uchwał w sprawie przyjęcia programów opieki nad zwierzętami bezdomnymi. Niekiedy jednak oznaczało to dla gmin brak możliwości wypełnienia tego zadania, z uwagi na brak schronisk, z którymi mogłyby one podpisać umowę na opiekę nad zwierzętami bezdomnymi.

Powyższa linia orzecznicza ulegnie całkowitej zmianie w następstwie wejścia w życie nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt, wprowadzonej ustawą z dnia 15 maja 2026 r. o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów (Dz. U. poz. 755). Od 11 grudnia 2026 roku opieka nad zwierzęciem bezdomnym będzie mogła być zapewniana przez gminę również w domu tymczasowym, zdefiniowanym jako gospodarstwo domowe, w którym zwierzę bezdomne zostało umieszczone przez podmiot prowadzący schronisko dla zwierząt albo przez organizację społeczną, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, w celu zapewnienia temu zwierzęciu opieki.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 11 ust. 4 u.o.z., organizacje społeczne, których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, w porozumieniu z właściwymi organami samorządu terytorialnego, będą mogły zapewniać bezdomnym zwierzętom opiekę i w tym celu:
1) prowadzić schroniska dla zwierząt;
2) umieszczać te zwierzęta w domach tymczasowych.

Z powyższego wynika, że organizacje społeczne będą mogły zapewniać bezdomnym zwierzętom opiekę, nawet jeżeli nie będą prowadzić formalnie schroniska dla zwierząt, czyli zakładu zdefiniowanego w art. 4 pkt 25 u.o.z. W tym celu muszą jednak działać w porozumieniu z gminą.

Innymi słowy, gmina – w porozumieniu z organizacją społeczną, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt – będzie mogła (po odłowieniu zwierzęcia) umieścić je w domu tymczasowym, a już nie tylko w schronisku dla zwierząt.

W programie opieki nad zwierzętami bezdomnymi gmina będzie mogła więc już w 2027 roku wskazać, że bezdomnym zwierzętom zapewniane będzie miejsce w schronisku dla zwierząt lub w domu tymczasowym. Gmina nie będzie miała już obowiązku podpisania umowy ze schroniskiem dla zwierząt, a wystarczające będzie, aby zadania te wykonywała w porozumieniu z organizacją społeczną, która zapewni zwierzętom bezdomnym odłowionym przez gminę miejsce i opiekę w domu tymczasowym.

Nie można przy tym zapomnieć, że gminy muszą finansować opiekę zapewnianą przez organizację społeczną w domu tymczasowym. Obowiązek zapewniania opieki zwierzętom bezdomnym i jej finansowania spoczywa bowiem na gminie.